Yeni bir araştırma, kısa vadeli ozon maruziyetinin kanser ölümlerini yüzde 80 artırdığını ortaya koydu. İstanbul’da ozon kirliliğindeki artış dikkat çekiyor.
Kısa vadeli ozon maruziyetinin, kanser türlerine bağlı ölümleri önemli ölçüde artırdığına dair yeni bir çalışma, küresel çapta endişeleri yükseltti. Avustralya, Brezilya, Kanada, Şili, Güney Kore, Meksika, Yeni Zelanda ve Tayland’da 9 milyonun üzerinde kanser kaynaklı ölüm verilerini analiz eden araştırmanın sonuçları, Journal of Hazardous Materials bilim dergisinde yayımlandı. Çalışma, ozon kirliliğinin kanser ölümlerindeki yüzde 80’lik artışta kilit rol oynadığını ortaya koydu.
2000 yılında 261 bin 270 olarak kaydedilen ozon bağlantılı ölümler, 2023’te 469 bin 860’a yükseldi. Trafik ve orman yangınlarından kaynaklanan emisyonların, ozonla ilişkili kanser ölümlerinin ana nedenleri olduğu belirlendi. Yıllık ozon konsantrasyonlarının metreküp başına trafik emisyonlarından 11 mikrogram, arazi yangınlarından 4,8 mikrogram ve endüstriyel faaliyetlerden 2,66 mikrogram olduğu ölçüldü.
Araştırmaya göre, ozon maruziyetindeki her metreküp başına 10 mikrogramlık artış, 24 yaygın kanser türündeki ölümlerde yüzde 0,84’lük bir yükselişle ilişkilendirildi. Bu artış, kanser türlerine göre farklılık gösteriyor. Özellikle karaciğer kanserinde yüzde 0,42, tiroid kanserinde ise yüzde 1,43’lük bir artışa neden olduğu saptandı.
Kısa süreli ozon maruziyeti, kanser kaynaklı tüm ölümlerin yüzde 6,37’sini oluştururken, bu oran Brezilya’da yüzde 10,8, Şili’de yüzde 6,3 ve Tayland’da yüzde 6 olarak kayıtlara geçti.
Prof. Dr. Mustafa Özdoğan, ozonun sadece solunum sistemini değil, tüm vücudu etkileyen sistemik bir karsinojenik katalizör olduğunu belirtti. Troposferik ozonun, azot oksitler ve uçucu organik bileşiklerin güneş ışığıyla girdiği fotokimyasal reaksiyonlar sonucu oluşan ikincil bir kirletici olduğunu vurguladı. Solunum seviyesindeki ozonun, canlı dokular için reaktif ve tahrip edici bir molekül olduğunu ekledi.
Kronik veya tekrarlayan kısa süreli ozon maruziyetinin, hücrelerin antioksidan savunma mekanizmalarını baskılayarak DNA hasarı, telomer kısalması ve genetik değişimlere yol açtığını aktaran Özdoğan, bu durumun kanserle ilgili genleri bozarak hastalığın ilerlemesini hızlandırdığını ifade etti.
Farklı çalışmalarda ozon maruziyetinin risklerinin incelendiğini belirten Özdoğan, Çin’deki Fudan Üniversitesi çalışmalarının ozonun etkilerinin ‘akciğer-karaciğer ekseni’ üzerinden yayıldığını gösterdiğini söyledi. Ozonun, akciğer mikrobiyotasını bozarak karaciğerde lipid metabolizmasını ve hücre ölümü mekanizmalarını tetiklediğini açıkladı.
Türkiye’de ozon kirliliğinde, İstanbul gibi metropollerde 2024’te bir önceki yıla kıyasla yüzde 10’luk bir artış yaşandığına dikkat çekildi. Özdoğan, Türkiye’deki ozon için yasal sınır değerinin metreküp başına 120 mikrogram olduğunu, bunun Dünya Sağlık Örgütü’nün önerdiği 100 mikrogramın üzerinde kaldığını belirtti.
Kanser hastaları ve risk grubundaki bireyler için ozon maruziyetini en aza indirmenin tedavi başarısı ve yaşam kalitesini doğrudan etkilediğini vurgulayan Özdoğan, ozon konsantrasyonlarının yoğun olduğu saatlerde dış mekan aktivitelerinin kısıtlanması, hava kalitesi takibi, antioksidan destekli beslenme ve iç mekan güvenliğinin önemini vurguladı.
Yorum Yap