Şantiyelerde dökme inşaat malzemelerinin taşınmasında kullanılan bigbag’lerin (FIBC) avantajları, kullanım alanları ve malzemeye (çimento, kum, mıcır vb.) uygun torba özellikleri.
Şantiyede bigbag, dökme inşaat malzemesini tek parça yükte taşıyan esnek bir ambalaj birimidir. Teknik şartnamelerde FIBC (Flexible Intermediate Bulk Container, esnek orta boy dökme taşıyıcı) kısaltmasıyla geçer, sahada bigbag ya da dökme torba denir. Türkiye’de bigbag üretiminin geçmişi 1985 yılına uzanır; o tarihe kadar aynı malzemeler 25-50 kilogramlık çuvallarla elleçlendi. Tehlikeli olmayan maddeleri taşıyan torbaların kumaş, kulp ve dikiş şartları ISO 21898 standardında tanımlanır. Şantiyede kullanılan kapasite bandı 500-2000 kg arasında kalır.
Kullanım kapsamı dört malzeme grubunda toplanır. Bağlayıcılar çimento, kireç ve alçıyı kapsar; agrega (betona giren taneli malzeme) grubu kum, mıcır ve çakıldan oluşur. Kuru karışımlar hazır sıva, yapıştırıcı ve şap harcını içerir. Hafif dolgular ise perlit ve vermikülit gibi granüllerdir. Moloz ve hafriyat toplama torbaları bu listenin dışındadır, ayrı bir ürün sınıfıdır.
Saha akışı belirli bir sırayla işler. Torba dolum tesisinde doldurulur, kapalı halde sevk edilir, şantiyede vinç veya forklift ile kullanım noktasına taşınır ve alt boşaltma ağzından kontrollü boşaltılır. Bir tonluk yükü 25 kilogramlık çuvalla taşımak 40 kaldırma hareketi gerektirir; aynı yük tek torbayla tek harekete iner. Toz kaybı, ambalaj atığı ve el işçiliği bu farkın doğrudan sonucudur.
Malzemenin dökme yoğunluğu (bir metreküp malzemenin gevşek haldeki ağırlığı) torbanın ölçüsünü belirler. Tane inceldikçe dokuma sıklığı ve iç astar ihtiyacı artar, keskin taneli malzemede kumaş gramajı (bir metrekare kumaşın gram cinsinden ağırlığı) yükselir. Nem alan malzemelerde lamine kaplama ya da liner (torbanın içine yerleştirilen ince plastik astar) devreye girer.
| Malzeme | Yaklaşık dökme yoğunluk | Öne çıkan torba özelliği | Dolum notu |
| Çimento | 1.200-1.400 kg/m3 | Lamine kumaş, iç astar, toz sızdırmayan dikiş | Torba hacminin yarısı dolar |
| Kuru sıva ve şap harcı | 1.400-1.600 kg/m3 | Lamine gövde, kapalı boşaltma ağzı | Nem alırsa topaklanır |
| Kum | 1.400-1.600 kg/m3 | Sık dokuma, ince tane sızmasına karşı astar | Islak kumda ağırlık artar |
| Mıcır ve çakıl | 1.400-1.700 kg/m3 | Yüksek gramaj kumaş, dört kulp, aşınma dayanımı | Keskin tane dikişi zorlar |
| Alçı | 700-1.000 kg/m3 | Nem bariyerli astar, kapalı dolum ağzı | Rutubet ürünü sertleştirir |
| Sönmüş kireç | 400-600 kg/m3 | Toz kontrollü dolum ağzı, lamine gövde | Hacim ağırlıktan önce biter |
| Perlit ve izolasyon granülü | 80-150 kg/m3 | Büyük hacimli gövde, havalandırmalı kumaş | Ölçüyü hacim belirler |
Tablonun son iki satırı bandın diğer ucunu gösterir. Hafif dolgularda torba ağırlık sınırına hiç ulaşmaz, hacim biter. Bağlayıcılarda tam tersi olur.
Kaldırma ekipmanı kulp tipini belirler. Dört kulplu gövde şantiyede en yaygın biçimdir: vinç sapanı dört noktadan tutar, forklift çatalına kulp askısı geçirilir, yük dengeli asılır. Dört kulplu tipler üretici kataloglarında ayrı bir ürün grubu olarak listelenir. 1930‘dan bu yana ambalaj üreten Cesur Ambalaj, inşaatta bigbag kullanım alanları için sorulan gövde tiplerini bu grupta toplar. Tek ve iki kulplu modeller daha çok sabit dolum hatlarında kullanılır.
Kaldırmada üç kural sabittir. Torba her zaman tüm kulplarından kaldırılır, kulplar dikey konumda tutulur, yükün altında personel bulunmaz. Rüzgarlı havada asılı torba salınım yapar, vinç operatörü hızını buna göre düşürür.
Yoğun malzemede belirleyici olan hacim değil ağırlık sınırıdır. SWL (Safe Working Load, güvenli çalışma yükü) torbanın taşıyabileceği en yüksek yüktür ve etikette yazar. Güvenlik katsayısı bu değerin kaç katına dayanıldığını gösterir: tek kullanımlık torbalarda 5:1, çok kullanımlık torbalarda 6:1 yaygın kabuldür.
Sayısal örnek farkı netleştirir. 90x90x120 cm ölçüsündeki bir torbanın hacmi yaklaşık 0,97 metreküptür. Aynı torba kumla ağzına kadar doldurulursa yük 1.450 kg seviyesine çıkar ve 1.000 kg güvenli çalışma yüküne sahip bir gövdeyi aşar. Kum için doğru ölçü yaklaşık 0,67 metreküp, yani 90x90x85 cm bandındadır.
Depolama koşulu torbanın taşıma ömrünü doğrudan kısaltır ya da uzatır. Dolu torba çamurlu zemine değil palet üstüne konur, zeminden ayrılan taban dikişi ıslanmaz. Şantiyede yaygın kullanılan 100×120 cm palet, tipik torba tabanını tam karşılar. İstif yüksekliği üreticinin verdiği sınırın üstüne çıkarılmaz, genel şantiye pratiği iki sıra şeklindedir. Üst üste konan torbalar arasında kayma varsa alt sıradaki kulp bağlantısı zorlanır. Dolu torbanın üzerine kalıp, demir ya da alet konmaz.
Polipropilen kumaş güneş ışığındaki ultraviyole (mor ötesi) ışınla zamanla mukavemet kaybeder. Üreticiler kumaşa ultraviyole stabilizatör katkısı ekler ve şartnamede açık havada öngörülen bekleme süresini belirtir. Açıkta uzun kalan torbada kumaş rengi solar, elyaf kırılganlaşır, kulp dikişi ilk yorulan bölge olur. Bu yüzden şantiyede sevkiyat sırası değil sahaya iniş sırası izlenir: önce gelen torba önce kullanılır.
Moloz torbası atık toplama için üretilir, taşıma torbası yük taşımak için. Fark üç noktada görünür: moloz torbalarında güvenli çalışma yükü beyanı ve test raporu çoğu zaman bulunmaz, gövde gramajı düşüktür, kulplar tek kaldırmaya göre boyutlanır. Kırık beton, tuğla parçası ve demir ucu keskin kenar oluşturur, bu kenarlar dokuma kumaşı içeriden keser.
Taşıma torbasında ise etiket bilgisi, parti numarası ve test raporu bulunur. İki ürünü karıştırmak yükün kontrolsüz düşmesiyle sonuçlanır, moloz torbasıyla çimento taşımak da toz sızıntısı yaratır.
Sahada bekleyen torbada kontrol listesi kısa tutulur ve her kullanım öncesi tekrarlanır.
Bu maddelerden herhangi biri olumsuzsa torba kaldırma için kullanılmaz. Şüpheli torba sahada ayrı bir alana çekilir.
Tekrar kullanım kararı torbanın sınıfına bağlıdır. Güvenlik katsayısı 6:1 olarak üretilen ve etiketinde çok kullanımlık ibaresi taşıyan gövdeler yeniden kullanılabilir, tek kullanımlık torbalar boşaldıktan sonra devreden çıkar. Kum ve mıcır gibi aşındırıcı malzeme taşıyan torbalarda kumaş her turda biraz daha yıpranır.
Şantiye ambalajı kararı üç ölçütte toplanır: malzemenin dökme yoğunluğu, kaldırma ekipmanı ve sahada bekleme süresi. Yoğun bağlayıcılarda ölçü ağırlık sınırından geri hesaplanır, hafif dolgularda hacimden. Elleçlemeyi vinç ve forklift yapıyorsa dört kulplu gövde standart seçimdir. Açık sahada haftalarca bekleyecek torbada ultraviyole katkısı ve depolama düzeni, kumaş gramajı kadar belirleyicidir. Moloz torbası ile taşıma torbası ayrımı ise tercih değil güvenlik sınırıdır.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. Kaldırma, istifleme ve kapasite değerleri torbanın etiketine ve üreticinin teknik şartnamesine göre değişir; saha uygulamasından önce ürün etiketindeki güvenli çalışma yükü ve iş güvenliği talimatı esas alınır.
Her iki ekipman da kullanılır. Vinç, sapanı dört kulba geçirerek torbayı yüksek kata veya kalıp üstüne taşır. Forklift, çatala takılan kulp askısıyla torbayı saha içinde yatay mesafede hareket ettirir. Seçim mesafeye ve yüksekliğe göre yapılır, her iki yöntemde de torba tüm kulplarından kaldırılır.
Çimento ve kuru harçta lamine kumaş, iç astar ve toz sızdırmayan dikiş aranır. İnce tane dokuma aralığından geçtiği için sıkı dokuma ve kaplama birlikte istenir, nem ürünü topakladığından kapalı dolum ve boşaltma ağzı seçilir. Dökme yoğunluk yüksek olduğundan torba hacminin yaklaşık %50‘si dolar.
Aynı ürün değildir. Moloz torbası atık toplama için üretilir, güvenli çalışma yükü beyanı ve test raporu çoğu zaman bulunmaz. Taşıma bigbagi etiketli, test edilmiş ve belirli bir yük değerine göre üretilmiş gövdedir. Kırık beton ve demir ucu ince gövdeyi içeriden keser, bu yüzden iki ürün yer değiştiremez.
Açıkta bekleyen torbada ilk bozulma renk solmasıyla başlar. Ultraviyole ışın polipropilen elyafı kırılganlaştırır ve kumaşın kopma dayanımı düşer, taban dikişi çamurla temas ederse ayrıca zayıflar. Kulp bölgesi en yüksek gerilmeyi taşıdığı için ilk yorulan noktadır, saha kontrolü her kullanım öncesi buradan başlar.
Ağırlık sınırı hacim sınırından önce dolduğu için torba tam dolmaz. Kum yaklaşık 1.500 kg/m3 yoğunluğa sahiptir, bir metreküplük torba ağzına kadar doldurulduğunda yük güvenli çalışma yükünü aşar. Yoğun malzemede ölçü hacimden değil taşınacak ağırlıktan geri hesaplanır. Aynı torba perlitle doldurulduğunda ise ağırlık sınırına hiç ulaşılmaz, hacim önce biter.
Yorum Yap